Cổ tích

Thằng Bờm

Chuyện rằng thằng Bờm nhà nghèo, phải đi ở cho ông chủ.

Một hôm ông chủ bảo nó đi ra bờ sông chặt mấy cây tre về sửa cái chuồng trâu, từ nhà ra bờ sông không xa đi một tẹo là tới, làm nhanh thì hai ba tiếng đồng hồ là xong xuôi.

Vậy mà nửa ngày cũng không thấy Bờm vác tre về, gần xế chiều ông chủ sốt ruột mới đi tìm. Tới bờ sông thì thấy thằng Bờm đang vác ngang cây tre trên vai, nó loay hoay mãi cũng không nhúc nhích được bởi nó tiến cũng không được, mà lui cũng không xong vì cây tre nó vác nằm ngang vướng mọi thứ hai bên đường.

Thấy vậy, ông chủ mới quát bảo rằng “Bờm, vác tre thì phải vác dọc nó mới đỡ vướng thì mới đi được, ai bảo mày vác ngang cây tre như vậy?

Thằng Bờm cãi bướng lại rằng vác ngang vì là cách vác gia truyền của Bác Bờm đã chọn cho cả dòng họ, nên nó phải kiên định nên nó mới không vác như người ta.

Điên tiết với thằng Bờm vừa ngu vừà bảo thủ, ông chủ của Bờm đá đít cho một phát và bắt Bờm vác dọc cây tre, quả nhiên một tý là xong xuôi.

Nội dung câu chuyện dạy người ta làm gì thì cứ làm theo cách nhiều người khác vần thường làm, đừng bảo thủ hay vì một lý do khác mà hỏng việc.

Chuyện thằng Bờm chắc có lâu lắm rồi để răn dạy mọi người chúng ta làm gì cũng phải tuân theo cái mà bây giờ chúng ta gọi là quy luật khách quan của người đi trước, hàng ngàn năm nay có mấy ai vác cây tre đi ngang như thằng Bờm mà về tới nhà được.

Các cụ xưa có câu “Thứ nhất nghệ tinh, nhất thân vinh” để khuyên dạy con cháu sống ở đời thì phải cố có một cái nghề, nghề gì cũng được nhưng phải giỏi tay nghề mới thành công, có thế thì mới có cơ hội vinh thân và thành đạt.

Bởi là lẽ thường, con người ta ở bất kỳ công việc gì cũng thế, khi có nghề đã giỏi thì làm việc gì cũng dễ dàng thành công trong một thời gian hợp lý hơn so với những người không có tay nghề.

Ngược lại, thì có không ít những người kém cỏi về cả tay nghề, trình độ và nhận thức thì với họ làm gì cũng khó, làm gì cũng phải làm đi thử lại loay hoay mãi mà không xong việc.

Người không có tài hay không lành nghề làm gì cũng khó, cũng phải loay hoay mãi nhiều khi cũng không xong, theo từ điển tiếng Việt thì từ loay hoay là động từ có nghĩa từ gợi tả dáng vẻ cặm cụi của một người thử đi thử lại hết cách này đến cách khác để cố làm cho được một việc gì đó cho thành công.

Thông thường người tay nghề chưa cao thì hay mắc phải lỗi như vậy, nếu người không dấu dốt thì họ sẵn sàng hỏi thầy hỏi thợ để biết cách, khá hơn là họ dùng các kinh nghiệm của những người đi trước để vận dụng cho mình.


Nói về Thằng Bờm


Tên thằng Bờm có lẽ phát xuất từ cái lối để tóc của bé trai dân Việt ngày xưa, đầu tóc thường được cạo láng chỉ chừa một chỏm nhỏ phía trước trán giống như cái bờm con ngựa, còn sự tích về thằng Bờm thì không biết xuất xứ từ bao giờ.

Tuy nhiên bài ca dao tiêu biểu về Bờm thì hầu như không ai là không thuộc nằm lòng:

    - Thằng Bờm có cái quạt mo    - Phú ông xin đổi ba bò chín trâu    - Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu    - Phú ông xin đổi một xâu cá mè    - Bờm rằng Bờm chẳng lấy mè    - Phú ông xin đổi một bè gỗ lim    - Bờm rằng Bờm chẳng lấy lim    - Phú ông xin đổi đôi chim đồi mồi    - Bờm rằng Bờm chẳng lấy mồi    - Phú ông xin đổi hòn xôi Bờm cười
Như vậy nói đến Bờm là nói về chuyện một đứa bé ngây ngô, chậm chạp, đôi khi quá thật thà, thường chỉ nhìn sự vật theo thói quen đơn giản nên dễ sinh ra ngớ ngẩn.

Sống theo phận con nhà nghèo, vì Bờm chỉ có mỗi cái quạt mo, nên Bờm không có nhiều ham muốn cũng như không hề biết so sánh hay đòi hỏi, do đó nhu cầu của Bờm cũng không có gì khác hơn là được ăn để sống.

Từ cái hình ảnh này của Bờm người ta đã dùng Bờm để ám chỉ những ai cũng mang trong mình một số đặc tính căn bản như thật thà một cách vụng về, chất phác đến độ gần như ngây ngô, không có những nhu cầu cao xa hay phức tạp mà chỉ thích an phận thủ thường.

Sống tự nhiên theo cái trật tự có sẵn trong thiên nhiên, không biết đua đòi hay bon chen cho nên hay có cái kiểu nằm chờ sung rụng.

Quen nhận định sự vật một cách thiển cận nên không thích lý luận sâu xa để tìm kiếm cho ra cái nguyên lý trừu tượng mà chỉ thích những biểu lộ tình cảm tự nhiên và tự phát như cái mỉm cười hài lòng khi thấy nắm xôi.

Có thể nói Bờm là hiện thân của con người của xã hội sơ khai còn giữ trong mình cái bản chất hiền lương nguyên thủy, sống một cách đơn giản, gần với thiên nhiên và tự nhiên, không có nhiều nhu cầu nên không cần vận dụng trí năng để khai thác thiên nhiên và bắt thiên nhiên phục vụ mình.

Cái quạt mo phe phẩy chút hơi mát khi trời làm nóng nực và nắm xôi chắc bụng khi đói lòng đủ đáp ứng cho Bờm sống một cách bình thản và hài hòa với thiên nhiên, do đó Bờm hầu như không muốn có sự thay đổi nào phá vỡ cái trật tự đó.

Cũng vì thật thà, không biết suy luận để tìm hiểu nguyên nhân mà chỉ phán đoán theo cảm quan nên Bờm thường dễ tin qua tri giác hiện tượng bề ngoài và dễ bị lầm, và một khi Bờm đã tin thì cũng rất khó dùng lý trí để thuyết phục Bờm từ bỏ điều sai lầm của mình trừ phi chính Bờm cảm nhận được sự sai lầm bằng kinh nghiệm bản thân.

Ngoài ra cũng vì chỉ biết hành xử theo thói quen nên Bờm cũng thường hay bảo thủ và cố chấp, chỉ muốn khư khư với sự hiểu biết hạn hẹp hay điều ham thích phù hợp với ước mơ của mình, do đó Bờm thường gây khó khăn trở ngại cho người khác khi muốn chỉ dạy cho Bờm một điều mới lạ hay muốn cùng Bờm hợp tác trong những công việc cần có óc suy luận và óc tổ chức.

Nhưng định luật tiến hóa bắt buộc theo thời gian mọi vật đều phải thay đổi và do đó Bờm cũng bị bắt buộc phải tập thích nghi với những điều kiện mới phức tạp hơn mỗi khi hoàn cảnh đổi thay.

Nhưng vì bản chất vốn chậm chạp, vụng về và khờ khạo nên trong cách nhìn vấn đề và giải quyết vấn đề Bờm thường hay ngộ nhận và khi thực hiện thì dễ gây ra hư hỏng.

Tuy nhiên vì thương cái bản chất hiền lương của Bờm nên người ta không nỡ trách Bờm cũng như người ta không bao giờ trách một đứa trẻ về những cái vụng dại của nó trước cuộc đời.







Hãy kính trọng người già khi bạn còn trẻ.
Hãy giúp đỡ kẻ yếu khi bạn còn khỏe.
Hãy thừa nhận khi bạn phạm sai lầm.
Bởi sẽ có một ngày trong đời, bạn sẽ già nua, yếu đuối và sai lầm.